Du lịch Tà Đùng chịu hai lớp mùa vụ chồng lên nhau: lớp tuần, khi khách dồn vào tối thứ Sáu và thứ Bảy rồi vắng hẳn từ thứ Hai đến thứ Năm, và lớp năm, khi mùa khô, mùa mưa, mực nước hồ và các kỳ nghỉ lễ quyết định lượng khách theo tháng. Lớp tuần là vấn đề lớn hơn với vùng hồ vì phần lớn khách đi xe riêng từ TP.HCM và các tỉnh lân cận, chỉ có hai ngày nghỉ. Làm phẳng đường cầu không có nghĩa là xoá mùa vụ, mà là thêm sản phẩm, thêm nhóm khách và điều chỉnh giá để những ngày vắng bớt vắng.
Bài này nhìn vấn đề từ góc toàn vùng và góc liên kết giữa các đơn vị, không đi vào lịch nhận phòng của một homestay cụ thể. Mục tiêu là giúp đối tác hiểu vì sao dòng tiền du lịch ở Tà Đùng lên xuống, mùa vụ ảnh hưởng tới lao động, nhà cung cấp và chất lượng dịch vụ ra sao, và những công cụ nào đã được dùng ở các điểm đến khác.
Lớp tuần: vì sao thứ Bảy kín còn thứ Ba trống
Nguyên nhân gốc là cấu trúc khách. Khách chính của Tà Đùng là người đi làm và gia đình ở các đô thị phía Nam, đi bằng ô tô riêng hoặc xe thuê, quãng đường chừng 250 đến 300 cây số tuỳ cung đường. Với quãng đường đó, chuyến đi hai ngày một đêm cuối tuần là hình thức tự nhiên nhất. Khách nghỉ hưu, khách nước ngoài, khách công tác, những nhóm có thể đi giữa tuần, hiện chiếm tỷ lệ nhỏ.
Hệ quả là một nghịch lý quen thuộc: vào tối thứ Bảy, nhiều cơ sở hết phòng, thuyền chạy liên tục, quán ăn quá tải, khách phàn nàn về dịch vụ chậm; trong khi từ thứ Hai đến thứ Năm, cùng những cơ sở đó gần như không có khách. Công suất trung bình cả tuần có thể thấp dù cuối tuần luôn kín. Người đầu tư tính toán dựa trên ảnh chụp tối thứ Bảy sẽ đánh giá sai hiệu quả.
Lớp tuần còn ảnh hưởng tới lao động. Khi việc chỉ có hai ngày, rất khó giữ nhân viên toàn thời gian; cơ sở phải dùng người làm theo ngày, mà người làm theo ngày thì khó đào tạo. Chất lượng phục vụ vì thế dao động đúng vào lúc đông khách nhất, tạo ra vòng luẩn quẩn: dịch vụ cuối tuần kém làm khách ít quay lại, ít quay lại thì càng phải dựa vào khách mới vào cuối tuần.
Lớp năm: các mùa của vùng hồ và điều mỗi mùa mang lại
Khí hậu vùng này chia hai mùa rõ theo kiểu Tây Nguyên: mùa mưa thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 10 hoặc 11, mùa khô từ khoảng tháng 11, 12 đến tháng 4. Mực nước hồ thủy điện đi theo nhưng trễ hơn mưa. Ranh giới mỗi năm xê dịch, bảng dưới chỉ là khung chung.
| Giai đoạn | Đặc điểm | Cơ hội | Thách thức |
|---|---|---|---|
| Đầu mùa mưa | Mưa chiều bắt đầu, cây cối xanh lại, mây sớm xuất hiện | Săn mây đẹp, cảnh xanh, giá dễ chịu hơn | Khách ngại mưa, đường đất trơn |
| Giữa và cuối mùa mưa | Mưa nhiều, nước hồ dâng dần, đảo nổi rõ | Cảnh hồ đầy nước, hợp chụp ảnh | Mưa kéo dài, sạt lở cục bộ, gió hồ |
| Đầu mùa khô | Trời quang, nước hồ còn cao, se lạnh | Thời điểm dễ chịu nhất cho đa số hoạt động | Trùng mùa cao điểm cuối năm, áp lực dịch vụ |
| Cuối mùa khô | Nắng, khô, nước hồ xuống, lộ bờ đất | Đường dễ đi, hợp cắm trại, dù lượn có thể thuận gió | Cảnh kém đẹp hơn, nguy cơ cháy, thiếu nước sinh hoạt |
Chồng lên các mùa khí hậu là lịch nghỉ: Tết Nguyên đán, các kỳ nghỉ lễ 30/4 – 1/5, 2/9, nghỉ hè của học sinh. Những đợt này đẩy lượng khách tăng vọt trong vài ngày, đôi khi vượt khả năng phục vụ của cả vùng, rồi lại rơi xuống ngay sau đó.
Mực nước hồ: biến số riêng của du lịch hồ thủy điện
Khác với hồ tự nhiên, mực nước hồ Đồng Nai 3 được điều tiết cho mục đích phát điện và điều tiết dòng chảy. Nhìn chung, hồ tích nước trong mùa mưa và xả dần trong mùa khô, nên mực nước thường cao vào cuối mùa mưa, đầu mùa khô và thấp vào cuối mùa khô. Mức chênh cụ thể mỗi năm phụ thuộc lượng mưa và quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai.
Với người làm du lịch, mực nước ảnh hưởng tới ba thứ. Thứ nhất là cảnh: nước cao thì đảo tách rõ, mặt hồ đầy; nước thấp thì lộ những vệt bờ đất đỏ, một số đảo nối liền với bờ. Thứ hai là hạ tầng: bến thuyền đặt cố định có thể bị "treo" trên cao khi nước rút, lối xuống bến dài và dốc hơn. Thứ ba là an toàn: khi nước thay đổi, những đoạn cây chết đuối, đá ngầm có thể nằm gần mặt nước hơn.
Doanh nghiệp làm sản phẩm trên mặt hồ nên tìm hiểu thông tin vận hành hồ chứa được công bố và theo dõi mực nước theo từng tháng, thay vì quảng bá bằng những tấm ảnh chụp lúc nước đầy nhất trong năm. Nói trước với khách rằng tháng này nước thấp, cảnh khác với ảnh, giúp giảm phàn nàn và giữ uy tín lâu dài.
Mùa vụ đẩy chi phí ẩn lên những ai
Cơ sở lưu trú. Chi phí cố định như khấu hao, lương người trông nhà, điện, internet vẫn chạy suốt tuần trong khi doanh thu chỉ đến vào hai ngày. Cơ sở vay vốn để xây sẽ chịu áp lực trả nợ đều hằng tháng trong khi dòng tiền thì không đều.
Người lái thuyền. Thu nhập dồn vào cuối tuần và lễ, ngày thường gần như không có khách. Điều này đẩy họ chạy nhiều chuyến nhất có thể vào ngày đông, có lúc chở quá tải hoặc chạy cả khi thời tiết không thuận.
Nhà cung cấp thực phẩm. Lượng hàng đặt dao động mạnh, khó lên kế hoạch thu mua với nhà vườn, dễ dẫn đến tồn hàng hoặc thiếu hàng.
Người lao động. Việc làm thời vụ, thu nhập bấp bênh, khó giữ người trẻ ở lại làm nghề. Người giỏi sẽ tìm việc ổn định hơn ở nơi khác.
Cộng đồng và môi trường. Hai ngày quá tải tạo ra lượng rác, nước thải, tiếng ồn dồn cục. Hệ thống thu gom và xử lý được thiết kế cho mức trung bình sẽ không chịu nổi mức đỉnh.
Khách. Khách cuối tuần trả giá cao nhất nhưng nhận dịch vụ căng nhất. Đây là trải nghiệm dễ tạo ra đánh giá xấu trên mạng nhất.
Giữ chất lượng vào những ngày đỉnh
Làm phẳng đường cầu là việc dài hạn; trước mắt, vùng hồ vẫn sẽ có những ngày đỉnh. Cách đối xử với ngày đỉnh quyết định khách mang về ấn tượng gì. Nguyên tắc đầu tiên là nhận đúng sức mình: một bếp phục vụ tốt 30 suất thì đừng nhận 60 suất chỉ vì khách đang chờ, một chiếc thuyền chở đúng số người theo đăng ký thì không thêm người dù khách năn nỉ. Từ chối một phần khách còn hơn phục vụ kém tất cả.
Nguyên tắc thứ hai là dời việc ra khỏi giờ cao điểm. Dọn phòng, chuẩn bị nguyên liệu, kiểm tra thuyền, nạp nhiên liệu nên làm trước ngày đông; ngày đông chỉ để phục vụ. Các bến có thể chia khung giờ khởi hành thay vì để khách dồn cùng lúc sau bữa sáng, các chỗ ở có thể so lệch giờ nhận và trả phòng để người dọn kịp tay.
Nguyên tắc thứ ba là nói trước với khách. Vào dịp lễ, báo rõ rằng đường có thể đông, thuyền nên đặt trước, quán ăn có thể phải chờ, giúp khách điều chỉnh kỳ vọng. Một lời báo trước trung thực tạo ra ít phàn nàn hơn nhiều so với một trải nghiệm bất ngờ. Với cả vùng, nếu các cơ sở chia sẻ cho nhau tình trạng phòng, thuyền, bàn ăn vào ngày lễ, khách hết chỗ ở nơi này có thể được giới thiệu sang nơi khác thay vì quay đầu về.
Các công cụ làm phẳng đường cầu đã được dùng ở nơi khác
Không công cụ nào xoá được mùa vụ, nhưng kết hợp vài công cụ có thể nâng những ngày trống lên đáng kể. Các cách dưới đây đã được nhiều điểm đến trong và ngoài nước áp dụng:
- Giá phân tầng theo ngày: chênh lệch rõ giữa giá cuối tuần và giá ngày thường, đủ lớn để một số nhóm linh hoạt chọn đi giữa tuần. Điều kiện là công khai, minh bạch, không đổi giá tuỳ tiện khi khách đã đặt.
- Gói ở dài ngày: ưu đãi cho khách ở ba đêm trở lên, kéo chuyến đi sang giữa tuần. Phù hợp với khách làm việc từ xa, người nghỉ hưu, gia đình nghỉ hè.
- Khách đoàn, khách công ty giữa tuần: các chuyến gắn kết đội nhóm, hội thảo nhỏ, đào tạo nội bộ thường diễn ra ngày thường. Cần cơ sở có sức chứa và người điều phối.
- Khách học đường: chuyến trải nghiệm thiên nhiên của trường học diễn ra trong tuần, nhưng đòi hỏi chuẩn an toàn rất cao.
- Sự kiện có lịch cố định: giải chạy, giải dù lượn, mùa hoa, mùa thu hoạch cà phê tạo lý do đến vào những thời điểm vốn vắng.
- Sản phẩm cho mùa mưa: hoạt động trong nhà, lớp học nghề, ẩm thực, giúp mùa mưa không còn là "mùa nghỉ".
- Liên kết với điểm đến khác: ghép Tà Đùng vào hành trình dài hơn như Gia Nghĩa, Đà Lạt, biển Bình Thuận cũ, để khách đi tour nhiều ngày ghé vào giữa tuần.
Điểm mấu chốt là các công cụ này hiệu quả hơn khi cả vùng cùng làm. Một cơ sở giảm giá giữa tuần đơn lẻ không đủ để thay đổi thói quen khách; nhưng khi chỗ ở, thuyền, quán ăn, nhà vườn cùng có ưu đãi ngày thường và cùng được giới thiệu như một gói, thông điệp trở nên rõ ràng.
Một phép tính giản lược để thấy giá trị của ngày thường
Để thấy vì sao những ngày thường đáng được đầu tư, hãy xem một ví dụ giả định cho một cơ sở 8 phòng. Con số chỉ để minh hoạ cách tính, không phải số liệu thực tế của vùng hồ.
| Tình huống (ví dụ giả định) | Đêm có khách mỗi tuần | Công suất trung bình tuần |
|---|---|---|
| Chỉ có khách tối thứ Sáu và thứ Bảy, kín 8 phòng | 16 phòng-đêm trên 56 | Khoảng 29% |
| Thêm trung bình 2 phòng mỗi đêm từ Chủ nhật đến thứ Năm | 26 phòng-đêm trên 56 | Khoảng 46% |
| Thêm một đoàn công ty giữa tuần mỗi tháng, kín 8 phòng hai đêm | Cộng thêm khoảng 4 phòng-đêm mỗi tuần tính bình quân | Khoảng 54% |
Phép tính cho thấy chỉ cần vài phòng có khách mỗi ngày thường, công suất trung bình đã tăng rõ rệt, kể cả khi giá ngày thường thấp hơn. Với cơ sở có chi phí cố định cao, phần doanh thu thêm này thường quyết định chuyện có lãi hay không. Cách tính tương tự áp dụng được cho thuyền, quán ăn và các dịch vụ khác.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nào là mùa cao điểm của du lịch Tà Đùng?
Cao điểm rõ nhất là các kỳ nghỉ lễ, Tết và các cuối tuần trong giai đoạn đầu mùa khô khi trời quang, nước hồ còn cao. Tuy vậy, với vùng hồ này, chênh lệch giữa cuối tuần và ngày thường thường lớn hơn chênh lệch giữa các tháng.
Đi Tà Đùng mùa mưa có đáng không, nhìn từ góc người làm sản phẩm?
Mùa mưa có cảnh xanh và mây đẹp, nhưng mưa chiều làm giảm thời gian hoạt động ngoài trời. Người làm sản phẩm nên coi mùa mưa là cơ hội cho hoạt động trong nhà, ẩm thực và giá dễ chịu, thay vì chỉ chờ mùa khô.
Có nên giảm giá sâu vào ngày thường không?
Giảm giá ngày thường hiệu quả khi chênh lệch đủ rõ và được công bố minh bạch, nhưng giảm quá sâu có thể làm khách cuối tuần cảm thấy bị thiệt và làm hỏng định vị. Kết hợp giảm giá với gói dịch vụ kèm theo thường an toàn hơn giảm giá đơn thuần.
Mực nước hồ thấp có làm mất khách không?
Nước thấp làm cảnh khác với hình ảnh quảng bá quen thuộc, dễ khiến khách thất vọng nếu không được báo trước. Thông tin trung thực về mực nước, kèm gợi ý hoạt động phù hợp với thời điểm đó, giúp giữ khách và giữ uy tín.
Một cơ sở nhỏ có tự làm phẳng mùa vụ được không?
Cơ sở nhỏ làm được một phần qua giá ngày thường, gói ở dài ngày và quan hệ với khách quen. Nhưng để thay đổi thói quen chung của khách cần nhiều đơn vị cùng làm và cùng quảng bá, nên liên kết với các cơ sở lân cận là hướng nên đi.
Mùa vụ ảnh hưởng thế nào tới việc tuyển nhân viên?
Khi việc chỉ tập trung vào cuối tuần, cơ sở khó trả lương ổn định nên phải dùng lao động theo ngày, khó đào tạo và khó giữ người. Một số nơi giải quyết bằng cách chia sẻ nhân viên giữa vài cơ sở hoặc giao thêm việc vườn, bảo trì vào ngày thường.