Ở vùng hồ Tà Đùng, kênh tìm người hiệu quả nhất cho homestay và villa vẫn là kênh gần: người quen giới thiệu, trưởng thôn, hội phụ nữ, đoàn thanh niên và các hộ đã làm dịch vụ trong xã; kênh trực tuyến hợp hơn cho vị trí quản lý hay người từ xa. Sau khi có người, cách chọn đáng tin là cho làm thử một buổi việc thật thay vì hỏi đáp dài, rồi thử việc có thời hạn theo đúng Bộ luật Lao động, trả công đầy đủ và nhận xét rõ ràng.
Bài viết cho chủ cơ sở lưu trú nhỏ và vừa, đơn vị vận hành nhận quản lý villa, homestay quanh hồ. Nội dung đi theo thứ tự thực tế: viết mô tả việc, chọn kênh, sàng lọc, phỏng vấn, thử việc, nhận việc chính thức. Các mức lương, thưởng tuỳ thoả thuận từng nơi nên không nêu ở đây.
Viết mô tả việc trước khi đi tìm người
Nhiều chủ cơ sở bắt đầu bằng câu "cần một người phụ việc", và chính sự mơ hồ đó làm hỏng việc tuyển. Người được giới thiệu không biết mình sẽ làm gì, làm giờ nào, có phải ở lại qua đêm không; chủ cơ sở thì kỳ vọng người đó vừa dọn phòng, vừa nấu ăn, vừa trả lời khách. Ba tuần sau hai bên đều thất vọng.
Một mô tả việc tốt cho vùng hồ chỉ cần nửa trang, viết bằng lời dễ hiểu, gồm: tên vị trí; việc chính theo thứ tự ưu tiên; giờ làm ngày thường và cuối tuần, có ca tối hay không; có phải ở lại cơ sở qua đêm không; cách tính công (theo tháng, theo ngày, theo ca, có phần cố định hay không); ngày nghỉ; những gì được cấp (đồng phục, bữa ăn, chỗ nghỉ trưa); và người trực tiếp giao việc.
Với người địa phương, mô tả nên đọc to được cho người giới thiệu nghe, vì nhiều thông tin sẽ được truyền miệng qua trưởng thôn hay người quen. Câu chữ càng cụ thể, người đến càng đúng. Ví dụ, thay vì "chăm chỉ, nhiệt tình", nên viết "dọn được bốn phòng trong buổi sáng theo danh mục, có xe máy để tự đi làm, làm được thứ Bảy và Chủ nhật".
Các kênh tìm người và kênh nào hợp vị trí nào
Người quen và người đang làm giới thiệu. Kênh nhanh và tỷ lệ giữ người cao nhất ở nông thôn, vì người giới thiệu thường chịu một phần trách nhiệm về người mình đưa đến. Điểm cần chú ý là tránh để cả đội là họ hàng một nhà, khó nhắc việc và dễ nghỉ cùng lúc khi nhà có việc.
Trưởng thôn, hội phụ nữ, đoàn thanh niên. Các tổ chức này biết ai đang cần việc, ai có hoàn cảnh khó khăn muốn làm thêm. Một buổi gặp ngắn ở nhà văn hoá thôn để giới thiệu việc, giờ làm và cách trả công thường hiệu quả hơn nhiều lần đăng tin. Nên nói rõ việc gì, không hứa quá.
Các hộ đã làm dịch vụ trong xã. Người từng làm ở một homestay khác đã quen việc. Tuy vậy, kéo người của nhau trong cùng một vùng nhỏ dễ gây mất lòng; nên trao đổi thẳng với chủ cũ, nhất là khi người đó còn đang làm.
Trung tâm dịch vụ việc làm, cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong tỉnh. Phù hợp khi cần người đã học nghề nấu ăn, lễ tân, buồng phòng. Lâm Đồng sau sáp nhập có thêm các cơ sở đào tạo ở khu vực Đắk Nông và Bình Thuận cũ; nên hỏi Sở Nội vụ hoặc trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh về đầu mối hiện hành.
Kênh trực tuyến và nhóm nghề. Hợp với vị trí quản lý, đầu bếp chính, người làm hình ảnh, người từ xa. Tin đăng nên nói thật về điều kiện sống ở vùng hồ: khoảng cách tới chợ, sóng điện thoại, chỗ ở, ngày nghỉ. Nói thật từ đầu giúp loại bớt người sẽ bỏ việc sau hai tuần.
Sàng lọc và phỏng vấn bằng việc thật
Với vị trí buồng phòng, phụ bếp, bảo trì, buổi hỏi đáp dài ít giá trị. Người lao động ở nông thôn thường không quen trình bày về bản thân, nói ít, nhưng làm được nhiều. Cách chọn đáng tin hơn là mời làm thử một buổi có trả công: dọn hai phòng theo danh mục, chuẩn bị bữa sáng cho vài người, kiểm tra và báo lại một vòi nước rỉ. Trong buổi đó, người quản lý quan sát cách làm, độ cẩn thận, cách hỏi lại khi không chắc, và thái độ khi được chỉnh.
Với vị trí đón khách, trực tin nhắn, có thể cho người ứng tuyển trả lời thử vài tin nhắn mẫu của khách: hỏi đường từ quốc lộ 28 vào, hỏi có nhận trẻ nhỏ không, phàn nàn phòng có kiến. Câu trả lời cho thấy cách viết, sự bình tĩnh và mức hiểu về cơ sở. Với vị trí quản lý, nên hỏi về tình huống thật họ từng xử lý: một đêm mất điện khi đầy khách, một nhân viên nghỉ ngang, một khách đòi hoàn tiền.
Ngoài việc, có ba câu nên hỏi thẳng ở mọi vị trí: nhà ở đâu và đi làm bằng gì, nhất là vào mùa mưa; nhà có vườn không và mùa thu hoạch có cần về không; có làm được cuối tuần và dịp lễ không. Ba câu này quyết định người đó có ở lại qua mùa cao điểm hay không, quan trọng không kém tay nghề.
Thử việc theo Bộ luật Lao động 2019: những điểm chủ cơ sở hay hiểu sai
Bộ luật Lao động 2019 (hiệu lực từ 1/1/2021) cho phép hai bên thoả thuận thử việc. Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc chung; chi tiết và trường hợp đặc biệt cần kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động.
| Điểm | Nguyên tắc chung | Áp dụng ở cơ sở lưu trú nhỏ |
|---|---|---|
| Thời gian thử việc tối đa | Tuỳ tính chất công việc: dài nhất với người quản lý doanh nghiệp; 60 ngày với việc cần trình độ cao đẳng trở lên; 30 ngày với việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ; 6 ngày làm việc với công việc khác | Buồng phòng, phụ bếp thường thuộc nhóm thử ngắn; không kéo dài thử việc để trả công thấp |
| Tiền lương thử việc | Do hai bên thoả thuận, ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó | Ghi rõ mức thử việc và mức chính thức ngay từ đầu |
| Hợp đồng dưới 1 tháng | Không áp dụng thử việc | Người làm theo ca, theo đợt lễ không có "thử việc" |
| Mỗi công việc thử một lần | Chỉ thử việc một lần với một công việc | Không cho thử lại nhiều lượt |
| Kết thúc thử việc | Phải báo kết quả; đạt thì tiếp tục làm theo hợp đồng; trong thời gian thử, mỗi bên được huỷ bỏ thoả thuận mà không cần báo trước, không phải bồi thường | Nhận xét bằng việc cụ thể để người làm biết vì sao đạt hoặc chưa đạt |
Nhiều cơ sở nhỏ ở nông thôn quen gọi "làm thử vài tháng" mà không ghi giấy tờ, trả công thấp hơn thoả thuận. Cách đó vừa sai luật, vừa làm người tốt bỏ đi trước khi kịp quen việc. Thử việc ngắn, có giấy, trả đủ, nhận xét thẳng thắn là cách chọn được người và giữ được người.
Dựng nhóm dự phòng cho cuối tuần và mùa lễ
Tuyển đủ người cố định cho ngày thường mới là một nửa bài toán. Nửa còn lại là những ngày cao điểm: cuối tuần đẹp trời, các kỳ nghỉ lễ dài, mùa khô cuối năm. Thay vì gọi gấp bất kỳ ai rảnh, cơ sở nên dựng một nhóm dự phòng từ sớm, gồm những người đã làm thử đạt nhưng chỉ làm được bán thời gian, người từng làm mùa trước, người nhà của nhân viên đã quen việc.
Nhóm dự phòng cần được đối xử như một phần đội ngũ: có tên trong danh sách, được học cùng danh mục việc, được báo lịch dự kiến trước vài tuần, được trả công theo ca rõ ràng và đúng hẹn. Mỗi tháng nên gọi họ làm ít nhất một ca, kể cả khi không thật cần, để tay nghề không mai một và họ không quên cơ sở. Đến kỳ lễ, chỉ cần nhắn lịch là có người quen việc.
Với một vùng như Tà Đùng, nơi nhiều cơ sở nhỏ nằm gần nhau, vài chủ cơ sở có thể thoả thuận dùng chung một nhóm dự phòng, chia lịch theo đặt chỗ thực tế. Điều kiện là thống nhất cách trả công, cách xếp ca khi hai nơi cùng cần, và cam kết không lôi kéo người của nhau thành nhân viên cố định mà không trao đổi trước.
Ngày đầu nhận việc: làm gì để người mới ở lại
Tuần đầu là lúc người mới quyết định có gắn bó hay không. Một trình tự đơn giản giúp họ yên tâm:
- Dẫn đi một vòng cơ sở, chỉ chỗ để đồ, chỗ nghỉ, tủ thuốc, bình chữa cháy, cầu dao điện, lối thoát khi có sự cố.
- Giới thiệu người trực tiếp giao việc và người để hỏi khi người đó vắng mặt.
- Trao danh mục việc của vị trí, làm mẫu từng việc một lần, để người mới làm lại trước mắt người hướng dẫn.
- Nói rõ cách tính công, ngày trả công, cách xin nghỉ, cách báo khi có việc nhà gấp.
- Cuối tuần đầu, ngồi lại mười lăm phút hỏi người mới thấy việc nào khó, thiếu gì, rồi sửa ngay những gì sửa được.
Những việc này mất ít thời gian nhưng tạo cảm giác được đón nhận. Ở các vùng quê, cách chủ đối xử với người làm trong tuần đầu được kể lại khắp thôn, và quyết định lần tuyển sau có dễ hay không.
Những sai lầm thường gặp khi tuyển ở vùng hồ
Một số sai lầm lặp đi lặp lại ở các cơ sở mới:
- Tuyển một người giỏi cho mọi việc, rồi dựa hẳn vào người đó; khi họ nghỉ, cơ sở gần như dừng hoạt động.
- Hứa giờ làm linh hoạt nhưng thực tế gọi người lúc nào cũng phải có mặt.
- Không nói trước chuyện ở lại qua đêm khi có khách, rồi bất ngờ yêu cầu.
- Để khách hoặc chủ cơ sở ở xa trực tiếp nhắc người làm qua điện thoại, bỏ qua người quản lý tại chỗ.
- Tuyển người chưa đủ 18 tuổi vào việc ca đêm, việc nặng hoặc việc lái thuyền; lao động chưa thành niên có giới hạn riêng về công việc và thời giờ làm việc theo pháp luật lao động.
- Không lưu thông tin liên lạc của người từng làm tốt, nên mỗi mùa cao điểm lại phải tìm từ đầu.
Tránh được những lỗi này, việc tuyển ở Tà Đùng sẽ nhẹ hơn nhiều so với hình dung ban đầu. Người lao động trong vùng không thiếu; cái thiếu thường là cách giao việc và giữ lời hứa từ phía cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đăng tin tuyển dụng trên mạng để tìm buồng phòng ở Tà Đùng không?
Có thể đăng, nhưng với vị trí buồng phòng, phụ bếp, kênh gần như người quen giới thiệu, trưởng thôn, hội phụ nữ thường hiệu quả hơn và người đến ở gần, đi làm ổn định. Tin đăng trực tuyến hợp hơn cho vị trí quản lý, đầu bếp chính hoặc người từ nơi khác.
Phỏng vấn người địa phương ít nói thế nào cho công bằng?
Nên cho làm thử một buổi việc thật có trả công thay vì hỏi đáp dài. Quan sát cách làm, độ cẩn thận, cách hỏi lại khi không chắc và thái độ khi được chỉnh. Hỏi thêm ba câu thực tế: đi làm bằng gì, mùa thu hoạch có phải về vườn không, làm được cuối tuần không.
Thử việc buồng phòng tối đa bao lâu?
Theo Bộ luật Lao động 2019, thời gian thử việc tuỳ tính chất công việc; công việc không đòi hỏi trình độ chuyên môn thuộc nhóm thử ngắn nhất, tính bằng ngày làm việc. Cơ sở nên kiểm quy định hiện hành và không kéo dài thử việc để trả công thấp.
Người làm theo ca cuối tuần có cần ký hợp đồng không?
Nên có thoả thuận rõ ràng về công việc, thời gian và cách trả công dù làm ngắn ngày. Hình thức hợp đồng phù hợp và nghĩa vụ bảo hiểm phụ thuộc thời hạn và bản chất công việc theo pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội hiện hành; nên hỏi cơ quan lao động hoặc người làm kế toán, nhân sự.
Có nên nhận cả nhóm người cùng một gia đình vào làm?
Được, nhưng nên cân nhắc. Ưu điểm là đi làm cùng nhau, tin nhau. Nhược điểm là khó nhắc việc, và khi nhà có việc như đám cưới, mùa thu hoạch, cả nhóm nghỉ cùng lúc, cơ sở thiếu người đúng ngày đông khách. Nên trộn người từ vài gia đình.
Làm sao biết người mới có hợp lâu dài không?
Nhìn vào tuần đầu và tháng đầu: người đó có hỏi lại khi không chắc, có giữ giờ, có làm đúng danh mục khi không ai nhìn, có nói ra khi gặp khó. Ngồi lại nhận xét ngắn sau tuần đầu và cuối thời gian thử việc giúp cả hai bên quyết định sớm.