Một dự án lưu trú ở vùng đồi Tà Đùng thường cần kết hợp hai lực lượng: nhà thầu hoặc tổ thợ chính có kinh nghiệm từ nơi khác cho phần kết cấu, kỹ thuật, và thợ địa phương cho phần việc phổ thông, vận chuyển, san gạt, hoàn thiện nhỏ. Thành công phụ thuộc vào ba điều: lịch thi công tránh cao điểm mùa mưa, chỗ ở và hậu cần cho thợ từ xa, và an toàn lao động trên địa hình dốc.
Bài viết cho chủ dự án, đơn vị phát triển và quản lý dự án làm khu lưu trú quy mô nhỏ đến vừa: cụm villa, homestay nhiều căn, nhà hàng ven hồ. Phần xây nhà cho cá nhân ở xa đã có trên các trang nhà đất trong hệ; ở đây góc nhìn là tổ chức con người cho một công trường. Quy định về xây dựng, an toàn lao động được viết theo nguyên lý; chi tiết cần kiểm với cơ quan có thẩm quyền và đơn vị tư vấn.
Đặc thù công trường ở vùng hồ
Công trường ở Tà Đùng khác công trường đô thị ở mấy điểm. Địa hình dốc, đất đỏ bazan trơn khi mưa, đường vào nhiều đoạn hẹp và quanh co nên xe tải lớn không vào tận nơi được, vật liệu phải trung chuyển bằng xe nhỏ hoặc người. Điện công trường có thể phải kéo xa hoặc dùng máy phát. Nước phải khoan giếng hoặc chở. Sóng điện thoại có chỗ yếu, gây khó khi điều phối.
Thời tiết là biến số lớn. Tây Nguyên có mùa mưa và mùa khô rõ rệt; mùa mưa thường kéo dài nhiều tháng giữa năm, có những đợt mưa liên tiếp làm đường không đi được, móng ngập, đất sạt. Đội thi công cần được lên lịch để phần đào móng, đổ bê tông, làm mái rơi vào mùa khô; phần hoàn thiện trong nhà có thể làm khi mưa.
Cuối cùng là con người. Thợ địa phương có nhưng không nhiều thợ lành nghề cho kết cấu gỗ, mái, hệ thống kỹ thuật; nhiều người làm theo mùa, bận vườn vào thời điểm thu hoạch. Thợ từ xa có tay nghề nhưng cần chỗ ở, đi lại, và dễ bỏ ngang nếu điều kiện sống quá khó. Chủ dự án cần nhìn đội thi công như một bài toán con người, không chỉ là dòng giá trong bảng dự toán.
Chia việc giữa thợ tại chỗ và thợ từ xa
Bảng dưới là cách chia thường gặp ở các công trình vùng nông thôn miền núi. Tỷ lệ cụ thể tuỳ quy mô và thiết kế.
| Hạng mục | Thường giao cho | Lý do | Điều cần giám sát |
|---|---|---|---|
| San gạt, làm đường tạm, dọn thực bì | Thợ và máy địa phương | Thuộc địa hình, có máy nhỏ sẵn | Không phá cây ngoài ranh, giữ lớp đất mặt |
| Móng, kết cấu bê tông, thép | Nhà thầu hoặc tổ thợ chính | Cần kỹ thuật, chịu trách nhiệm kết cấu | Đúng bản vẽ, đúng mác vật liệu |
| Kết cấu gỗ, mái, sàn gỗ | Thợ chuyên từ xa, có thể kèm thợ mộc địa phương | Thợ mộc giỏi kết cấu lớn hiếm tại chỗ | Gỗ được xử lý chống mối, độ ẩm |
| Điện, nước, xử lý nước thải | Thợ kỹ thuật có chứng chỉ | An toàn và yêu cầu kỹ thuật | Nối đất, chống sét, bể xử lý đúng thiết kế |
| Vận chuyển vật liệu chặng cuối | Người và xe nhỏ địa phương | Thuộc đường, có phương tiện phù hợp | An toàn khi chở trên dốc, không quá tải |
| Hoàn thiện, cảnh quan | Kết hợp | Thợ địa phương làm tốt khi có mẫu | Đồng đều giữa các căn |
Việc chia này cũng là cơ hội để thợ địa phương học thêm nghề từ tổ thợ chính. Nếu ghi vào hợp đồng với nhà thầu yêu cầu dùng và kèm một số thợ địa phương, dự án vừa có nhân lực bảo trì sau này, vừa tạo quan hệ tốt với cộng đồng.
Lịch thi công theo mùa và kế hoạch nhân lực
Một lịch thi công khôn ngoan ở Tà Đùng bắt đầu từ ngược: mốc muốn mở cửa đón khách, thường là trước mùa khô có nhiều khách, rồi lùi lại để phần kết cấu ngoài trời rơi vào mùa khô năm trước. Nhiều dự án khởi công vội vào đầu mùa mưa vì giấy tờ vừa xong, rồi mất cả mùa vì đường lầy, móng ngập, vật liệu không lên được.
Kế hoạch nhân lực đi theo lịch đó. Giai đoạn kết cấu cần tổ thợ chính đông người trong thời gian ngắn; giai đoạn hoàn thiện cần ít người hơn nhưng kéo dài. Thợ địa phương nên được báo trước lịch, nhất là khi trùng mùa thu hoạch cà phê cuối năm, để họ sắp xếp việc nhà. Nếu dự án cần thợ địa phương đúng lúc thu hoạch, phải tính đến chuyện công trường cạnh tranh công với nhà vườn.
Dự phòng cũng là một phần kế hoạch. Mỗi hạng mục chính nên có tên một tổ thợ thay thế, phòng khi tổ chính bỏ ngang hoặc chậm. Ở vùng xa, tìm thợ thay thế giữa chừng mất nhiều thời gian hơn ở đô thị, và thời gian đó có thể đẩy công trình sang mùa mưa.
Chỗ ở, ăn uống và hậu cần cho thợ từ xa
Thợ từ xa lên Tà Đùng thường ở lán trại tại công trường hoặc thuê nhà dân gần đó. Lán trại cần đặt nơi không có nguy cơ sạt lở hay ngập, xa khu vực đổ vật liệu, có nhà vệ sinh, nước sạch, điện chiếu sáng, chỗ nấu ăn an toàn phòng cháy. Một lán trại tạm bợ, ẩm thấp làm thợ ốm, mệt và bỏ về sớm, chi phí thay người lớn hơn chi phí làm lán tử tế.
Ăn uống thường do thợ tự nấu hoặc thuê một người địa phương nấu cơm tập thể; đây cũng là một việc làm cho người trong thôn. Cần tính đường đi chợ, chỗ mua thực phẩm, nước uống. Người ở lại công trường lâu ngày phải được đăng ký tạm trú hoặc thông báo lưu trú theo Luật Cư trú; chủ dự án hoặc nhà thầu nên nhắc và hỗ trợ làm việc này với công an xã.
Hậu cần còn gồm phương tiện đi lại khi có người ốm, tai nạn: biết đường tới trạm y tế xã và bệnh viện gần nhất, có sẵn xe và người trực khi cần. Hộp sơ cứu tại công trường, số liên lạc khẩn cấp dán ở lán, và ít nhất một người được huấn luyện sơ cứu là những thứ không tốn kém nhưng có thể cứu người.
An toàn lao động trên địa hình dốc
Huấn luyện trước khi vào việc. Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động, người làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn như làm việc trên cao, vận hành máy móc phải được huấn luyện. Chủ dự án nên yêu cầu nhà thầu xuất trình kế hoạch an toàn và hồ sơ huấn luyện.
Làm việc trên cao và trên mái. Dây an toàn, giàn giáo vững trên nền dốc, lan can tạm; không làm mái khi mưa, gió lớn. Mái gỗ, mái ngói trên sườn đồi gió mạnh hơn ở đồng bằng.
Đào móng và taluy. Đất đỏ ngậm nước dễ sạt; hố móng sâu cần gia cố, không để người làm dưới hố khi trời mưa lớn, không đổ đất đào sát mép hố.
Vận chuyển trên dốc. Xe chở vật liệu không quá tải, chèn bánh khi dừng, không chở người trên thùng hàng. Đoạn dốc trơn nên làm tạm mặt đường bằng đá dăm trong mùa mưa.
Điện công trường. Dây điện treo cao hoặc đi trong ống, có cầu dao chống giật, máy phát đặt nơi khô ráo, thoáng khí. Điện là nguyên nhân tai nạn phổ biến ở công trường nhỏ.
Bảo hiểm. Nhà thầu có nghĩa vụ về bảo hiểm cho người lao động theo quy định; chủ dự án nên kiểm. Với công trình có rủi ro, có thể cân nhắc bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng.
Sau ngày bàn giao: chuyển một phần đội thi công thành đội bảo trì
Công trình ở vùng hồ xuống cấp nhanh hơn ở đô thị: gỗ gặp ẩm và mối, mái chịu gió, đường ống bị rễ cây và đất đá chèn, máy bơm, máy phát làm việc nặng. Một khu lưu trú vài năm sau khai trương cần một đội bảo trì thường xuyên, và nguồn tốt nhất cho đội đó chính là những thợ địa phương đã tham gia xây dựng. Họ biết dầm nào bằng gỗ gì, đường điện đi đâu, bể xử lý nước thải đặt ở góc nào.
Để giữ được nguồn này, chủ dự án nên chọn từ sớm vài người địa phương làm tốt, có trách nhiệm trong giai đoạn thi công, cho họ theo sát các hạng mục kỹ thuật, nhận bản vẽ hoàn công và hướng dẫn vận hành từ nhà thầu khi bàn giao. Sau đó ký thoả thuận bảo trì theo tháng hoặc theo việc, có danh mục kiểm định kỳ: chống mối, sơn dầu gỗ, vệ sinh máng xối trước mùa mưa, kiểm máy bơm, máy phát, kiểm hệ thống phòng cháy.
Cách làm này có lợi cho cả hai phía. Chủ dự án có người sửa chữa nhanh, không phải chờ thợ từ xa lên; người địa phương có thêm một nghề ổn định gắn với ngành du lịch trên quê mình. Khi vùng có nhiều khu lưu trú, những người thợ bảo trì như vậy có thể nhận việc cho nhiều chủ, trở thành một dịch vụ chung của cả vùng hồ.
Những điều nên đưa vào hợp đồng với nhà thầu
Ngoài các điều khoản thông thường về giá, tiến độ, chất lượng, các dự án vùng đồi nên bổ sung:
- Cam kết lịch thi công theo mùa, kèm cách xử lý khi mưa kéo dài làm chậm tiến độ.
- Trách nhiệm làm và giữ lán trại, chỗ ở, vệ sinh cho thợ; nghĩa vụ đăng ký tạm trú, lưu trú cho người lao động.
- Kế hoạch an toàn lao động, người phụ trách an toàn tại công trường, hồ sơ huấn luyện.
- Tỷ lệ hoặc số thợ địa phương sử dụng và cam kết kèm cặp, nếu chủ dự án muốn.
- Cách xử lý đất đào, rác xây dựng, không đổ xuống hồ, xuống suối hay vào rừng.
- Quy định ứng xử với cộng đồng: giờ làm việc ồn, đường đi chung, không xâm phạm vườn, rừng của dân.
- Bàn giao hồ sơ kỹ thuật, bản vẽ hoàn công để đội bảo trì sau này làm việc.
Phần lớn các điều này không làm tăng chi phí đáng kể nhưng tránh được những rắc rối kéo dài: công trình chậm cả mùa, tai nạn lao động, mâu thuẫn với dân, hay đội bảo trì không biết đường ống đi đâu. Doanh nghiệp xây dựng, vận tải trên địa bàn có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang trước khi liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Xây villa ở Tà Đùng nên khởi công vào mùa nào?
Nên bố trí để phần đào móng, đổ bê tông, làm mái rơi vào mùa khô, vì mùa mưa Tây Nguyên kéo dài nhiều tháng giữa năm làm đường lầy, móng ngập, đất dễ sạt. Lịch nên lập ngược từ mốc muốn đón khách để có đủ thời gian.
Có nên dùng hoàn toàn thợ địa phương cho dự án lưu trú?
Với dự án nhỏ và đơn giản có thể, nhưng phần kết cấu, mái gỗ lớn, điện nước và xử lý nước thải nên giao cho người có chuyên môn và chứng chỉ. Kết hợp thợ địa phương cho việc phổ thông, vận chuyển, hoàn thiện là cách cân bằng chi phí và chất lượng.
Thợ từ nơi khác lên ở công trường cần làm thủ tục gì?
Người ở lại lâu ngày cần được thông báo lưu trú hoặc đăng ký tạm trú theo Luật Cư trú tại công an xã. Chủ dự án hoặc nhà thầu nên nhắc và hỗ trợ việc này ngay khi thợ đến.
Chủ dự án có trách nhiệm gì về an toàn lao động khi đã thuê nhà thầu?
Nhà thầu chịu trách nhiệm trực tiếp về an toàn cho người lao động của mình, nhưng chủ dự án nên yêu cầu và kiểm kế hoạch an toàn, hồ sơ huấn luyện, bảo hiểm. Khi có tai nạn trên công trình, chủ dự án cũng có thể bị liên quan, nên không nên đứng ngoài.
Làm sao vận chuyển vật liệu lên khu đất dốc ở Tà Đùng?
Thường phải trung chuyển: xe tải lớn chở tới điểm cuối đường lớn, rồi dùng xe nhỏ, xe công nông hoặc người chuyển chặng cuối. Nên khảo sát đường vào trước khi chọn vật liệu và thiết kế, và làm tạm mặt đường bằng đá dăm cho mùa mưa.
Có nên yêu cầu nhà thầu thuê và kèm thợ địa phương?
Nên cân nhắc. Ghi vào hợp đồng số thợ địa phương sử dụng và yêu cầu kèm cặp giúp dự án có sẵn người bảo trì sau khi hoàn thành, tạo việc làm và quan hệ tốt với cộng đồng xung quanh.